Sıcak Kemoterapi (HIPEC) Nedir? Jinekolojik Kanserlerde Kullanımı ve Tedavi Süreci
HIPEC (Hyperthermic Intraperitoneal Chemotherapy – Hipertermik İntraperitoneal Kemoterapi), sitoredüktif cerrahi sırasında karın içine uygulanan sıcak kemoterapi tedavisidir. Karın zarına yayılmış kanserlerde, görünür tümör dokusunun cerrahi olarak çıkarılmasının ardından, kalan mikroskobik hastalığı yok etmek için 41-43°C’de ısıtılmış kemoterapi ilacı karın içinde dolaştırılır. Over kanseri ve peritoneal kanserde umut vadeden bir tedavi yöntemidir.
Bu Makalede Öğrenecekleriniz
- HIPEC nedir ve nasıl çalışır
- Hangi kanserlerde kullanılır
- Over kanserinde HIPEC
- İşlem nasıl uygulanır
- Kimler için uygundur
- Riskler ve yan etkiler
- Tedavi sonuçları
- Sık sorulan sorular ve uzman yanıtları
HIPEC Nedir?
HIPEC, karın zarına (periton) yayılmış kanserlerin tedavisinde kullanılan özel bir kemoterapi uygulama yöntemidir. Ameliyat sırasında, tümör dokusu çıkarıldıktan sonra, karın içine 41-43°C’ye ısıtılmış kemoterapi ilacı verilir ve 60-90 dakika boyunca karın içinde dolaştırılır.
HIPEC’in Tam Adı
- Hyperthermic: Yüksek sıcaklıkta (41-43°C)
- Intraperitoneal: Karın içine
- Chemotherapy: Kemoterapi
Temel Prensipler
1. Sitoredüktif Cerrahi (CRS):
- Görünür tüm tümör dokusunun çıkarılması
- Optimal sitoredüksiyon = Rezidü yok veya minimal
- HIPEC’in başarısı için ön koşul
2. Hipertermi (Isı):
- 41-43°C sıcaklık
- Kanser hücrelerini doğrudan öldürür
- Kemoterapinin etkisini artırır
- Normal hücreler bu sıcaklığa daha dayanıklı
3. İntraperitoneal Uygulama:
- Doğrudan karın içine
- Yüksek lokal konsantrasyon
- Sistemik yan etkiler daha az
- Peritoneal yüzeye maksimum etki
HIPEC Nasıl Çalışır?
Hiperterminin Etkileri
Kanser Hücrelerine:
- Protein denatürasyonu
- DNA hasarı
- Hücre zarı geçirgenliği artışı
- Apoptozis (programlı hücre ölümü)
- Tümör kan damarlarına hasar
Kemoterapiye Katkısı:
- İlaç penetrasyonunu artırır
- Kemoterapi direncini kırar
- Sinerjistik (birlikte güçlendirici) etki
- Kemoterapi etkinliğini 10-100 kat artırabilir
İntraperitoneal Uygulama Avantajları
| Özellik | IV Kemoterapi | HIPEC |
|---|---|---|
| Peritoneal konsantrasyon | Düşük | Çok yüksek |
| Sistemik maruziyet | Yüksek | Düşük |
| Penetrasyon derinliği | Sınırlı | 2-3 mm |
| Yan etkiler | Sistemik | Daha az |
Hangi Kanserlerde Kullanılır?
Onaylanmış/Yaygın Kullanım
1. Kolorektal Kanser Peritoneal Karsinomatozisi:
- En çok çalışılmış endikasyon
- Seçilmiş hastalarda standart tedavi
2. Psödomiksoma Peritonei:
- Appendiks kaynaklı müsinöz tümör
- HIPEC ile mükemmel sonuçlar
3. Peritoneal Mezotelyoma:
- Karın zarı kanseri
- HIPEC etkili
Jinekolojik Kanserlerde
Over (Yumurtalık) Kanseri:
- En sık çalışılan jinekolojik endikasyon
- İnterval sitoredüksiyonda fayda gösterildi
- Primer sitoredüksiyonda araştırılıyor
- Nüks hastalıkta umut vadediyor
Peritoneal Karsinom:
- Over kanseri ile benzer davranış
- HIPEC uygulanabilir
Diğer:
- Uterin sarkom (seçilmiş vakalar)
- Endometrium kanseri (araştırma aşamasında)
Over Kanserinde HIPEC
Neden Over Kanserinde?
- Over kanseri sıklıkla peritoneal yayılım gösterir
- İleri evre hastalıkta peritoneal tutulum yaygın
- Optimal sitoredüksiyon prognozun en önemli belirleyicisi
- HIPEC, mikroskobik rezidü hastalığı hedefler
Klinik Kanıtlar
OVHIPEC-1 Çalışması (2018):
- Landmark (dönüm noktası) çalışma
- Evre III over kanseri, interval sitoredüksiyon
- HIPEC grubu: Medyan sağkalım 45.7 ay
- Kontrol grubu: Medyan sağkalım 33.9 ay
- 12 ay sağkalım avantajı
Güncel Durum:
- İnterval sitoredüksiyonda HIPEC önerilir (seçilmiş hastalar)
- Primer sitoredüksiyonda kanıt yetersiz
- Nüks hastalıkta araştırılıyor
Over Kanserinde HIPEC Endikasyonları
Uygun Hastalar:
- Evre III epitelyal over kanseri
- Neoadjuvan kemoterapi sonrası interval sitoredüksiyon
- Optimal sitoredüksiyon sağlanabilir hastalar
- İyi performans durumu
Göreceli Kontrendikasyonlar:
- Evre IV hastalık (tartışmalı)
- Suboptimal sitoredüksiyon beklentisi
- Kötü performans durumu
- Ciddi komorbidite
HIPEC Nasıl Uygulanır?
Ameliyat Öncesi Hazırlık
- Kapsamlı değerlendirme
- Görüntüleme (BT, PET-BT)
- Beslenme durumu optimizasyonu
- Anestezi değerlendirmesi
- Hasta ve aile bilgilendirmesi
İşlem Aşamaları
Aşama 1: Eksplorasyon
- Karın açılır (laparotomi)
- Hastalık yaygınlığı değerlendirilir
- Peritoneal kanser indeksi (PCI) hesaplanır
- Rezektabilite kararı verilir
Aşama 2: Sitoredüktif Cerrahi (CRS)
- Görünür tüm tümör çıkarılır
- Peritonektomi (karın zarı soyulması)
- Omentektomi
- Organ rezeksiyonları (gerekirse)
- Bağırsak
- Dalak
- Diyafram
- Karaciğer yüzeyi
- Hedef: Rezidü yok veya <2.5 mm
Aşama 3: HIPEC Uygulaması
Teknikler:
- Açık (Kolizeum) Teknik: Karın açık, kemoterapi elle dağıtılır
- Kapalı Teknik: Karın kapatılır, kateterlere bağlanır
- Yarı-açık Teknik: Ara yöntem
Uygulama:
- Karın içine kateterler yerleştirilir
- Kemoterapi solüsyonu 41-43°C’ye ısıtılır
- Karın içinde 60-90 dakika dolaştırılır
- Sürekli sıcaklık monitorizasyonu
- İşlem sonunda sıvı boşaltılır
Aşama 4: Rekonstrüksiyon
- Bağırsak anastomozları
- Stoma (gerekirse)
- Karın kapatılması
Kullanılan İlaçlar
| İlaç | Endikasyon | Süre |
|---|---|---|
| Sisplatin | Over kanseri | 90 dk |
| Mitomisin C | Kolorektal | 90 dk |
| Oksaliplatin | Kolorektal | 30 dk |
| Doksorubisin | Çeşitli | 90 dk |
Ameliyat Süresi
- Toplam: 6-12 saat
- CRS: 4-8 saat
- HIPEC: 60-90 dakika
- Rekonstrüksiyon: 1-2 saat
HIPEC Sonrası İyileşme
Yoğun Bakım
- Genellikle 1-3 gün yoğun bakım
- Hemodinamik monitorizasyon
- Sıvı dengesi takibi
- Böbrek fonksiyonu izlemi
Hastanede Kalış
- Ortalama 10-14 gün
- Bağırsak fonksiyonlarının dönmesi
- Oral beslenmeye geçiş
- Yara iyileşmesi
Tam İyileşme
- 4-8 hafta
- Kademeli aktivite artışı
- Beslenme desteği
- Fizik tedavi
Riskler ve Komplikasyonlar
Erken Komplikasyonlar
| Komplikasyon | Sıklık |
|---|---|
| Yara yeri enfeksiyonu | %5-15 |
| Anastomoz kaçağı | %5-10 |
| İleus (bağırsak tıkanıklığı) | %10-20 |
| Kanama | %5-10 |
| Böbrek yetmezliği | %5-10 |
| Pnömoni | %5-10 |
| Tromboz | %3-5 |
Kemoterapi İlişkili
- Kemik iliği baskılanması
- Nefrotoksisite (böbrek hasarı)
- Bulantı/kusma
- Nöropati (sisplatin ile)
Mortalite
- 30 günlük mortalite: %1-5
- Deneyimli merkezlerde daha düşük
- Hasta seçimi kritik
Risk Faktörleri
- İleri yaş
- Kötü performans durumu
- Yaygın hastalık (yüksek PCI)
- Yetersiz beslenme
- Eşlik eden hastalıklar
Kimler İçin Uygundur?
Uygun Hastalar
- ✅ Peritoneal karsinomatozis olan
- ✅ Optimal sitoredüksiyon sağlanabilecek
- ✅ İyi performans durumu (ECOG 0-1)
- ✅ Yeterli organ fonksiyonu
- ✅ Sistemik metastaz olmayan
Uygun Olmayan Hastalar
- ❌ Yaygın karaciğer metastazı
- ❌ Akciğer metastazı (çoğunlukla)
- ❌ Kötü performans durumu
- ❌ Ciddi kalp/akciğer hastalığı
- ❌ Optimal sitoredüksiyon yapılamayacak yaygınlık
- ❌ Bağırsak tıkanıklığı (rölatif)
Hasta Seçiminin Önemi
Doğru hasta seçimi, HIPEC başarısının anahtarıdır:
- Çok yaygın hastalıkta fayda sınırlı
- Çok az hastalıkta gerek olmayabilir
- “Orta” grupta en fazla fayda
HIPEC Merkezleri ve Deneyim
Deneyimli Merkez Önemi
HIPEC, yüksek hacimli, deneyimli merkezlerde yapılmalıdır:
Gerekli Altyapı:
- Deneyimli cerrahi ekip
- HIPEC cihazı ve ekipmanı
- Yoğun bakım ünitesi
- Multidisipliner onkoloji ekibi
- 7/24 destek
Öğrenme Eğrisi:
- İlk 100-200 vakada komplikasyonlar daha fazla
- Deneyimle sonuçlar iyileşir
- Yılda en az 20-30 vaka önerilir
Türkiye’de HIPEC
- Birçok üniversite hastanesi ve referans merkez
- Jinekolojik onkoloji kliniklerinde uygulanıyor
- Deneyim giderek artıyor
HIPEC’in Geleceği
Araştırma Alanları
Over Kanserinde:
- Primer sitoredüksiyonda HIPEC (OVHIPEC-2)
- Nüks hastalıkta HIPEC
- Farklı ilaç kombinasyonları
- PIPAC (basınçlı aerosol) ile karşılaştırma
Yeni Yaklaşımlar:
- PIPAC (Pressurized Intraperitoneal Aerosol Chemotherapy)
- Tekrarlayan uygulamalar
- İmmünoterapi kombinasyonları
- Hedefe yönelik ajanlar
HIPEC vs Diğer Tedaviler
| Özellik | Sistemik KT | IP Kemoterapi | HIPEC |
|---|---|---|---|
| Uygulama | IV | Port ile karın içi | Ameliyatta |
| Sıcaklık | Vücut ısısı | Vücut ısısı | 41-43°C |
| Seans | Çok | Çok | Tek |
| Cerrahi | Ayrı | Ayrı | Birlikte |
| Penetrasyon | Düşük | Orta | Yüksek |
Sık Sorulan Sorular
HIPEC nedir, nasıl yapılır?
HIPEC, ameliyat sırasında karın içine uygulanan sıcak kemoterapi tedavisidir. Önce görünür tüm tümör cerrahi olarak çıkarılır (sitoredüksiyon), sonra 41-43°C’ye ısıtılmış kemoterapi ilacı karın içinde 60-90 dakika dolaştırılır. Amaç, kalan mikroskobik hastalığı yok etmektir.
HIPEC hangi kanserlerde uygulanır?
Karın zarına yayılmış kanserlerde uygulanır. En sık kolorektal kanser, over kanseri, peritoneal mezotelyoma ve psödomiksoma peritonei’de kullanılır. Over kanserinde özellikle neoadjuvan kemoterapi sonrası interval sitoredüksiyonda fayda gösterilmiştir.
HIPEC over kanserinde ne kadar etkili?
OVHIPEC-1 çalışması, interval sitoredüksiyonda HIPEC eklenmesinin sağkalımı 12 ay uzattığını göstermiştir. Medyan sağkalım HIPEC ile 45.7 ay, HIPEC olmadan 33.9 ay bulunmuştur. Seçilmiş hastalarda önemli fayda sağlar.
HIPEC ameliyatı ne kadar sürer?
Toplam ameliyat süresi 6-12 saattir. Sitoredüktif cerrahi 4-8 saat, HIPEC uygulaması 60-90 dakika ve rekonstrüksiyon 1-2 saat sürer. Hastalığın yaygınlığına göre süre değişir.
HIPEC sonrası iyileşme süreci nasıldır?
Genellikle 1-3 gün yoğun bakımda kalınır. Hastanede toplam kalış 10-14 gündür. Tam iyileşme 4-8 hafta sürer. Bağırsak fonksiyonlarının dönmesi, oral beslenmeye geçiş ve yara iyileşmesi takip edilir.
HIPEC’in riskleri nelerdir?
Majör komplikasyon oranı %20-40’tır. Yara enfeksiyonu, anastomoz kaçağı, bağırsak tıkanıklığı, böbrek yetmezliği ve kanama görülebilir. Mortalite %1-5’tir. Deneyimli merkezlerde riskler daha düşüktür.
Herkes HIPEC olabilir mi?
Hayır, hasta seçimi çok önemlidir. Optimal sitoredüksiyon sağlanabilecek, iyi performans durumunda, uzak metastazı olmayan hastalar uygundur. Yaygın karaciğer metastazı, kötü genel durum veya çok yaygın peritoneal hastalıkta uygulanmaz.
HIPEC nerede yapılır?
HIPEC, deneyimli cerrahlar ve altyapıya sahip merkezlerde yapılmalıdır. Türkiye’de birçok üniversite hastanesi ve referans merkezde uygulanmaktadır. Yılda yeterli sayıda vaka yapan merkezler tercih edilmelidir.
Sonuç
HIPEC, karın zarına yayılmış kanserlerde sitoredüktif cerrahi ile birlikte uygulanan, umut vadeden bir tedavi yöntemidir. Isı ve kemoterapinin sinerjistik etkisi, mikroskobik hastalığın yok edilmesini sağlar.
Over kanserinde, özellikle interval sitoredüksiyonda HIPEC’in sağkalımı uzattığı gösterilmiştir. Ancak bu tedavi herkes için uygun değildir – doğru hasta seçimi ve deneyimli merkezlerde uygulama kritik öneme sahiptir.
HIPEC düşünülüyorsa, jinekolojik onkolog ve multidisipliner ekip tarafından değerlendirilmeli, faydaları ve riskleri tartışılmalıdır. Deneyimli merkezlerde, uygun hastalarda HIPEC yaşam süresini önemli ölçüde uzatabilir.
Önemli Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununuz varsa mutlaka bir sağlık profesyoneline danışınız.
Son güncelleme: Ocak 2026 | GynLobby Kadın Sağlığı Platformu