# Polikistik Over Sendromu (PCOS) Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi
**Polikistik Over Sendromu (PCOS)**, üreme çağındaki kadınlarda en sık karşılaşılan hormonal bozukluklardan biridir. Dünya genelinde her 10 kadından birini etkileyen bu sendrom, yalnızca adet düzenini değil; metabolizma, cilt sağlığı ve doğurganlık üzerinde de önemli etkiler yaratır. Erken tanı ve doğru tedavi yaklaşımıyla PCOS belirtileri başarıyla yönetilebilir.
—
## Bu Makalede Öğrenecekleriniz
– PCOS’un ne olduğu ve nasıl geliştiği
– Dikkat edilmesi gereken belirtiler
– Tanı için kullanılan yöntemler
– Güncel tedavi seçenekleri
– Beslenme ve yaşam tarzı önerileri
– Sık sorulan sorular ve uzman yanıtları
—
## Polikistik Over Sendromu (PCOS) Nedir?
Polikistik Over Sendromu, yumurtalıkların normalden daha fazla androjen (erkeklik hormonu) üretmesi sonucu oluşan karmaşık bir hormonal bozukluktur. “Polikistik” terimi, yumurtalıklarda oluşan çok sayıda küçük, sıvı dolu kesecikleri (foliküller) ifade eder. Bu foliküller olgunlaşamayan yumurtaları içerir ve düzenli yumurtlamayı engelleyebilir.
PCOS; östrojen, progesteron ve androjen dengesizlikleriyle ortaya çıkar. Sendrom yalnızca hormonal değil, aynı zamanda metabolik etkileri de olan kapsamlı bir sağlık durumudur. İnsülin direnci, PCOS’lu kadınlarda sıklıkla görülür ve bu durum kan şekeri regülasyonunda sorunlara zemin hazırlar.
### PCOS İstatistikleri
– **Görülme sıklığı:** Üreme çağındaki kadınların %6-13’ü
– **Tanı yaşı:** Genellikle ergenlik sonu veya 20’li yaşların başı
– **Kısırlık ilişkisi:** Kadınlarda en yaygın tedavi edilebilir kısırlık nedenlerinden biri
– **Farkındalık:** Etkilenen kadınların yaklaşık %70’i tanı almamış durumda
—
## PCOS Belirtileri Nelerdir?
PCOS belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve bazı kadınlarda daha hafif seyredebilirken, bazılarında daha belirgin şekilde ortaya çıkabilir. Belirtiler genellikle ergenlik döneminin sonlarında veya 20’li yaşların başlarında belirginleşmeye başlar.
### Temel PCOS Belirtileri
**Adet Düzensizlikleri:** En yaygın belirtidir. Adetlerin gecikmesi, çok sık veya çok seyrek görülmesi, öngörülemeyen adet kanamaları ve ağrılar yaşanabilir. Bazı kadınlarda adet tamamen kesilebilir (amenore). Bu düzensizlikler, yumurtlamanın gerçekleşmemesinden kaynaklanır.
**Hirsutizm (Aşırı Tüylenme):** Androjen hormonlarındaki artışa bağlı olarak yüz, göğüs, karın, sırt, kollar ve uyluk bölgelerinde erkek tipi kıllanma görülür. Bu durum kadınların yaşam kalitesini ve özgüvenini olumsuz etkileyebilir.
**Akne ve Cilt Sorunları:** Ciltte aşırı yağlanma, dirençli sivilceler ve özellikle çene, boyun ve sırt bölgelerinde akne oluşumu sık görülür. Cilt koyu lekelenmesi (akantozis nigrikans) özellikle ense, koltuk altı ve kasık bölgelerinde belirginleşebilir.
**Kilo Artışı ve Metabolik Sorunlar:** PCOS’lu kadınların önemli bir kısmı fazla kilolu veya obez olabilir. Özellikle karın bölgesinde yağlanma görülür ve kilo vermek zorlaşır. İnsülin direnci bu durumun temel nedenlerinden biridir.
**Saç Dökülmesi:** Androjenik alopesi olarak bilinen erkek tipi saç dökülmesi, saçların incelmesi ve özellikle tepe bölgesinde seyrelme şeklinde kendini gösterir.
**Doğurganlık Sorunları:** Düzensiz veya hiç yumurtlamama nedeniyle hamile kalmak zorlaşabilir. Ancak uygun tedaviyle birçok PCOS’lu kadın başarıyla anne olabilmektedir.
**Psikolojik Etkiler:** Hormonal değişiklikler ve fiziksel belirtiler; depresyon, anksiyete, özgüven kaybı ve sosyal kaygıya neden olabilir.
### Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Aşağıdaki durumlardan birini yaşıyorsanız mutlaka bir kadın hastalıkları uzmanına başvurun:
– Üç aydan uzun süredir adet görmüyorsanız
– Adetleriniz son derece düzensiz ve öngörülemez hale geldiyse
– Yüz veya vücutta belirgin tüylenme artışı fark ettiyseniz
– Dirençli sivilceler ve cilt sorunları yaşıyorsanız
– Bir yıldan uzun süredir hamile kalmaya çalışıyorsanız
—
## PCOS’un Nedenleri Nelerdir?
PCOS’un kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, birden fazla faktörün bir arada rol oynadığı düşünülmektedir.
### Genetik Yatkınlık
Ailede PCOS öyküsü olan kadınlarda görülme olasılığı daha yüksektir. Annesi veya kız kardeşinde PCOS olan kadınlarda risk artmaktadır. Genetik faktörler hem hormon üretimini hem de insülin metabolizmasını etkileyebilir.
### İnsülin Direnci
PCOS’lu kadınların büyük çoğunluğunda insülin direnci bulunur. Vücut insülini etkili kullanamadığında, pankreas daha fazla insülin üretir. Yüksek insülin seviyeleri yumurtalıkların daha fazla androjen üretmesine neden olur ve bu da yumurtlamayı baskılar.
### Düşük Dereceli Kronik İnflamasyon
PCOS’lu kadınlarda düşük dereceli kronik inflamasyon belirteçleri yüksek bulunur. Bu inflamasyon, yumurtalıkların androjen üretimini artırmasına katkıda bulunabilir.
### Hormonal Dengesizlik
LH (lüteinleştirici hormon) ve FSH (folikül uyarıcı hormon) dengesizliği, yumurtaların düzgün gelişememesine yol açar. Yüksek LH/FSH oranı PCOS’un karakteristik özelliklerinden biridir.
—
## PCOS Tanısı Nasıl Konulur?
PCOS tanısı, dikkatli bir değerlendirme süreci gerektirir. Benzer belirtiler başka sağlık sorunlarından da kaynaklanabileceği için ayırıcı tanı önemlidir.
### Rotterdam Tanı Kriterleri
PCOS tanısı için uluslararası kabul görmüş Rotterdam kriterleri kullanılır. Aşağıdaki üç kriterden en az ikisinin bulunması gerekir:
1. **Yumurtlama bozukluğu:** Düzensiz veya hiç olmayan adet döngüleri
2. **Androjen fazlalığı:** Klinik belirtiler (hirsutizm, akne, saç dökülmesi) veya kan testlerinde yüksek androjen seviyeleri
3. **Polikistik over görünümü:** Ultrasonografide yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül
### Tanı Sürecinde Yapılan İncelemeler
**Detaylı Tıbbi Öykü:** Adet düzeni, kilo değişimleri, tüylenme artışı, aile öyküsü ve hamilelik geçmişi sorgulanır.
**Fizik Muayene:** Vücut kitle indeksi, bel/kalça oranı, ciltteki koyu lekeler (akantozis nigrikans) ve hirsutizm değerlendirilir.
**Hormon Testleri:**
– Total ve serbest testosteron
– LH ve FSH (LH/FSH oranı)
– Östrojen ve progesteron
– DHEA-S
– Prolaktin
– Tiroid hormonları (TSH, serbest T4)
– 17-hidroksiprogesteron (gerektiğinde)
**Metabolik Testler:**
– Açlık kan şekeri
– Açlık insülin düzeyi
– HOMA-IR (insülin direnci hesaplaması)
– Oral glukoz tolerans testi
– Lipid profili (kolesterol, trigliserit)
**Pelvik Ultrasonografi:** Transvajinal veya karından ultrason ile yumurtalıkların boyutu ve folikül sayısı değerlendirilir.
—
## PCOS Tedavi Yöntemleri
PCOS tedavisi, hastanın yaşına, belirtilerine, genel sağlık durumuna ve çocuk sahibi olma isteğine göre kişiye özel planlanır. Tedavinin temel hedefleri; belirtileri hafifletmek, hormonal dengeyi sağlamak ve uzun vadeli sağlık risklerini önlemektir.
### 1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Tedavinin ilk ve en önemli basamağı yaşam tarzı değişiklikleridir. Sağlıklı bir kiloya ulaşmak, PCOS belirtilerinin önemli ölçüde iyileşmesini sağlayabilir.
**Beslenme Düzenlemesi:**
– Düşük glisemik indeksli besinler tercih edilmeli
– Rafine karbonhidratlar ve şeker sınırlandırılmalı
– Tam tahıllar, sebzeler ve kaliteli protein kaynakları artırılmalı
– Sağlıklı yağlar (zeytinyağı, omega-3) tüketilmeli
– İşlenmiş gıdalar ve trans yağlardan kaçınılmalı
– Porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli
**Fiziksel Aktivite:**
– Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz
– Düzenli direnç egzersizleri
– Günlük yaşamda hareketi artırma
Araştırmalar, vücut ağırlığının sadece %5-10’unun kaybedilmesinin bile adet düzenini iyileştirebildiğini ve yumurtlama şansını artırabildiğini göstermektedir.
### 2. İlaç Tedavisi
**Adet Düzeni ve Hormon Dengeleme:** Kombine doğum kontrol hapları (östrojen + progestin), adet döngüsünü düzenler, androjen seviyelerini düşürür ve endometriyal kanser riskini azaltır. Ayrıca akne ve hirsutizm belirtilerinin hafiflemesine yardımcı olur.
**İnsülin Duyarlılaştırıcılar:** İnsülin direnci olan hastalarda insülin duyarlılığını artıran ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar kan şekeri regülasyonunu iyileştirir, androjen seviyelerini düşürür ve yumurtlamayı destekleyebilir.
**Anti-Androjen İlaçlar:** Hirsutizm ve akne için düşük doz anti-androjen ilaçlar reçete edilebilir. Bu ilaçlar androjen reseptörlerini bloke ederek erkeklik hormonlarının etkilerini azaltır.
### 3. Doğurganlık Tedavileri
Çocuk sahibi olmak isteyen PCOS’lu kadınlarda farklı tedavi seçenekleri mevcuttur:
**Ovülasyon İndüksiyonu:** Ağızdan alınan veya enjeksiyon şeklinde uygulanan ilaçlarla yumurtlama uyarılır. Tedavi ultrason ve hormon takibiyle izlenir.
**İntrauterin İnseminasyon (IUI):** Yumurtlama tedavisiyle birlikte aşılama uygulanabilir.
**Tüp Bebek (IVF):** Diğer tedavilerin başarısız olduğu durumlarda veya ek infertilite faktörleri varsa in vitro fertilizasyon önerilir.
**Laparoskopik Over Drilling (LOD):** Nadiren başvurulan cerrahi bir seçenektir. Yumurtalıklardaki androjen üreten dokuyu azaltarak yumurtlamayı tetikleyebilir.
### 4. Cilt ve Kozmetik Tedaviler
Hirsutizm için ilaç tedavilerinin yanı sıra lazer epilasyon, elektroliz ve tıbbi cilt bakım ürünleri kullanılabilir. Akne tedavisinde dermatolojik yaklaşımlar da değerlendirilebilir.
### Tedavi Yaklaşımında Önemli Noktalar
– PCOS tedavisi kişiye özeldir; her kadının ihtiyaçları farklıdır
– Tedavinin etkileri 3-6 ay içinde görülmeye başlar
– Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisinin temelini oluşturur
– Düzenli takip ve kontroller önemlidir
– Multidisipliner yaklaşım en iyi sonuçları verir
—
## PCOS’un Uzun Vadeli Sağlık Riskleri
PCOS sadece üreme sağlığını değil, genel sağlığı da etkileyen bir durumdur. Tedavi edilmediğinde uzun vadede ciddi komplikasyonlara yol açabilir:
– **Tip 2 Diyabet:** İnsülin direnci nedeniyle diyabet riski 4-7 kat artar
– **Kardiyovasküler Hastalıklar:** Kalp hastalığı, yüksek tansiyon ve kolesterol riski artar
– **Metabolik Sendrom:** Obezite, hipertansiyon, dislipidemi birlikteliği
– **Endometriyal Kanser:** Düzensiz adetler nedeniyle rahim içi tabakasının aşırı kalınlaşması riski
– **Uyku Apnesi:** Özellikle obez PCOS’lu kadınlarda sık görülür
– **Depresyon ve Anksiyete:** Hormonal değişiklikler ve yaşam kalitesi etkilenmesi
– **Gebelik Komplikasyonları:** Gestasyonel diyabet, preeklampsi ve erken doğum riski
Bu nedenle PCOS’lu kadınların düzenli sağlık kontrollerini aksatmaması ve yaşam boyu takip altında olması önemlidir.
—
## PCOS’ta Beslenme ve Diyet Önerileri
Doğru beslenme, PCOS yönetiminin temel taşlarından biridir. Beslenme planı, insülin direncini azaltmaya ve hormonal dengeyi desteklemeye yönelik olmalıdır.
### Tercih Edilmesi Gereken Besinler
– **Tam tahıllar:** Yulaf, kinoa, bulgur, esmer pirinç
– **Sebzeler:** Özellikle yeşil yapraklı sebzeler, brokoli, karnabahar
– **Kaliteli proteinler:** Balık, tavuk, hindi, baklagiller, yumurta
– **Sağlıklı yağlar:** Zeytinyağı, avokado, ceviz, badem, chia tohumu
– **Düşük glisemik indeksli meyveler:** Elma, armut, portakal, çilek
– **Anti-inflamatuar baharatlar:** Zerdeçal, zencefil, tarçın
### Sınırlandırılması Gereken Besinler
– Rafine şeker ve şekerli içecekler
– Beyaz un ve işlenmiş tahıllar
– Trans yağlar ve kızartmalar
– Aşırı kafein ve alkol
– İşlenmiş et ürünleri
– Paketli atıştırmalıklar
### Pratik Beslenme İpuçları
– Her öğünde protein ve lif içeren besinler tüketin
– Küçük ve sık öğünler tercih edin
– Yemekleri yavaş yiyin ve porsiyon kontrolüne dikkat edin
– Bol su için (günde en az 2-2.5 litre)
– Akşam geç saatlerde ağır yemeklerden kaçının
—
## Sık Sorulan Sorular
### PCOS genetik midir?
PCOS’un gelişiminde genetik faktörler önemli rol oynar. Ailede PCOS öyküsü olan kadınlarda görülme olasılığı daha yüksektir. Ancak PCOS tek bir gene bağlı değildir; genetik yatkınlık, çevresel faktörler ve yaşam tarzı birlikte etkili olur.
### PCOS ile hamile kalınabilir mi?
Evet, PCOS hamileliği imkânsız hale getirmez. PCOS yumurtlamayı zorlaştırabilir, ancak erken tanı, yaşam tarzı değişiklikleri ve uygun tedavi ile birçok kadın başarıyla hamile kalabilir. Yumurtlama indüksiyonu, IUI veya IVF gibi yardımcı üreme teknikleri de mevcut seçenekler arasındadır.
### PCOS tamamen geçer mi?
PCOS kronik bir durumdur ve tamamen ortadan kalkmaz. Ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler başarıyla kontrol altına alınabilir. Menopozla birlikte bazı belirtiler hafifleyebilir, ancak metabolik riskler devam edebilir.
### PCOS tanısı için mutlaka kist olması gerekir mi?
Hayır. “Polikistik” terimi yanıltıcı olabilir. PCOS tanısı için Rotterdam kriterlerine göre üç bulgudan (adet düzensizliği, androjen fazlalığı, ultrasonda polikistik over görünümü) ikisinin bulunması yeterlidir. Ultrason bulgusu olmadan da tanı konabilir.
### PCOS’ta doğum kontrol hapı kullanmak gerekli mi?
Doğum kontrol hapları PCOS tedavisinde sık kullanılan bir seçenektir, ancak herkes için zorunlu değildir. Hap kullanımı; adet düzensizliği, akne ve hirsutizm gibi belirtilerin kontrolünde etkilidir. Ancak çocuk isteyen kadınlarda farklı tedavi yaklaşımları tercih edilir. Tedavi kararı bireysel değerlendirmeye göre verilmelidir.
### PCOS’ta kilo vermek neden zor?
İnsülin direnci, PCOS’lu kadınlarda kilo vermeyi zorlaştıran temel faktördür. Yüksek insülin seviyeleri yağ depolanmasını artırır ve yağ yakımını zorlaştırır. Düşük glisemik indeksli beslenme, düzenli egzersiz ve gerektiğinde insülin duyarlılaştırıcı ilaçlar bu durumun yönetilmesine yardımcı olabilir.
### PCOS’ta stres yönetimi neden önemli?
Stres, kortizol hormonunu artırarak insülin direncini kötüleştirebilir ve PCOS belirtilerini şiddetlendirebilir. Ayrıca stres, sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşam gibi olumsuz davranışları tetikleyebilir. Yoga, meditasyon, nefes egzersizleri ve yeterli uyku gibi stres yönetim teknikleri PCOS tedavisinin önemli bir parçasıdır.
### PCOS olan kadınlar hangi tarama testlerini düzenli yaptırmalı?
PCOS’lu kadınların düzenli olarak açlık kan şekeri ve HbA1c (diyabet taraması), lipid profili, kan basıncı ölçümü, jinekolojik muayene ve pelvik ultrason kontrollerini yaptırması önerilir. Ayrıca belirtilere göre endometriyal değerlendirme ve psikolojik destek değerlendirmesi de gerekebilir.
—
## Sonuç
Polikistik Over Sendromu, yaşam boyu süren ancak başarıyla yönetilebilen bir sağlık durumudur. Erken tanı, doğru tedavi yaklaşımı ve yaşam tarzı değişiklikleriyle PCOS belirtileri kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.
PCOS şüphesi taşıyan belirtileriniz varsa, zaman kaybetmeden bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmanız önemlidir. Erken müdahale hem mevcut belirtilerin yönetilmesini hem de uzun vadeli komplikasyonların önlenmesini sağlar.
—
**Önemli Uyarı:** Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununuz varsa mutlaka bir sağlık profesyoneline danışınız. Tedavi kararları, hastanın bireysel durumuna göre uzman hekim tarafından verilmelidir.
*Son güncelleme: Ocak 2026 | GynLobby Kadın Sağlığı Platformu*
—