Gestasyonel Trofoblastik Hastalıklar (GTH): Mol Gebelik, Tanı, Tedavi ve Takip
Gestasyonel trofoblastik hastalıklar (GTH), gebelik dokusundan (trofoblast) kaynaklanan nadir bir hastalık grubudur. Mol gebelik (üzüm gebeliği), invaziv mol, koryokarsinom ve plasental site trofoblastik tümörü içerir. Bu hastalıklar erken tanı ve uygun tedavi ile yüksek oranda kür sağlanabilen, en tedavi edilebilir jinekolojik kanserlerdir. Beta-hCG ile takip kritik öneme sahiptir.
Bu Makalede Öğrenecekleriniz
- Gestasyonel trofoblastik hastalık nedir ve türleri
- Mol gebelik (üzüm gebeliği) nedir
- Risk faktörleri
- Belirtiler ve tanı
- Tedavi seçenekleri
- Kemoterapi ve başarı oranları
- Takip ve gelecek gebelikler
- Sık sorulan sorular ve uzman yanıtları
Gestasyonel Trofoblastik Hastalık Nedir?
Gestasyonel trofoblastik hastalıklar, gebelik sırasında plasentayı oluşturan trofoblast hücrelerinden kaynaklanan bir grup hastalıktır. İyi huylu (mol gebelik) veya kötü huylu (gestasyonel trofoblastik neoplazi) olabilir.
GTH Sınıflaması
1. Mol Gebelik (Hidatidiform Mol):
- Komplet mol
- Parsiyel mol
- İyi huylu ancak malign dönüşüm riski var
2. Gestasyonel Trofoblastik Neoplazi (GTN) – Malign:
- İnvaziv mol
- Koryokarsinom
- Plasental site trofoblastik tümör (PSTT)
- Epiteloid trofoblastik tümör (ETT)
Epidemiyoloji
- İnsidans: 1-3/1000 gebelik (bölgeye göre değişir)
- Asya’da daha sık
- Türkiye’de yılda yaklaşık 1500-2000 vaka
- Çoğunluğu mol gebelik
- GTN: Mol gebeliğin %15-20’sinde gelişir
Mol Gebelik (Üzüm Gebeliği)
Mol Gebelik Nedir?
Mol gebelik, anormal döllenme sonucu oluşan, normal gebelik gelişimi yerine trofoblastların aşırı çoğaldığı bir durumdur. “Üzüm gebeliği” olarak da bilinir çünkü trofoblastlar üzüm salkımı görünümünde şişmiş kesecikler (veziküller) oluşturur.
Komplet Mol vs Parsiyel Mol
| Özellik | Komplet Mol | Parsiyel Mol |
|---|---|---|
| Döllenme | Boş yumurta + 1-2 sperm | Normal yumurta + 2 sperm |
| Genetik | 46,XX veya 46,XY (tamamen paternal) | 69,XXX veya 69,XXY (triploid) |
| Fetal doku | Yok | Var (anormal) |
| Veziküller | Yaygın, büyük | Fokal, küçük |
| hCG düzeyi | Çok yüksek (>100,000) | Daha düşük |
| Rahim boyutu | Gebelik haftasından büyük | Normal veya küçük |
| GTN riski | %15-20 | %1-5 |
| Teka lutein kistleri | %20-30 | Nadir |
Risk Faktörleri
Mol Gebelik İçin
| Risk Faktörü | Risk Artışı |
|---|---|
| Yaş <20 veya >35 | 2-3 kat |
| Yaş >40 | 5-10 kat |
| Önceki mol gebelik | %1-2 (10-20 kat artış) |
| 2 veya daha fazla önceki mol | %15-20 |
| Asya kökenli | 2-3 kat |
| Düşük A vitamini/karotenoid | Hafif artış |
| Kan grubu A (partner O) | Hafif artış |
GTN İçin Ek Risk Faktörleri
- Komplet mol (parsiyelden yüksek)
- hCG >100,000 mIU/mL
- Rahim boyutu gebelik haftasından büyük
- Teka lutein kistleri >6 cm
- İleri anne yaşı
- Geciken tahliye
Belirtiler
Mol Gebelik Belirtileri
Klasik Belirtiler:
- Vajinal kanama (%95) – En sık
- Gebelik haftasından büyük rahim
- Şiddetli bulantı/kusma (hiperemezis)
- Hipertiroidi belirtileri
- Erken preeklampsi (<20 hafta)
- Üzüm tanesi şeklinde doku düşürme
Günümüzde:
- Erken ultrason ile çoğu vaka belirti vermeden tespit edilir
- Klasik bulgular daha az görülür
GTN Belirtileri
Lokal:
- Mol tahliyesi sonrası devam eden kanama
- Persistan yüksek hCG
- Rahim büyümesi
Metastatik:
- Akciğer: Öksürük, nefes darlığı, hemoptizi
- Vajina: Kanama, nodül
- Beyin: Baş ağrısı, nörolojik bulgular
- Karaciğer: Karın ağrısı (nadir)
Tanı
1. Beta-hCG
GTH’nin temel belirteci:
- Mol gebelikte çok yüksek (>100,000 mIU/mL olabilir)
- Takipte kritik öneme sahip
- Tedavi yanıtını gösterir
2. Ultrason
Komplet Mol Görünümü:
- “Kar fırtınası” görünümü
- Yaygın veziküler yapı
- Fetal yapı yok
- Bilateral teka lutein kistleri olabilir
Parsiyel Mol Görünümü:
- Plasenta içinde kistik alanlar
- Anormal fetal yapı olabilir
- “İsviçre peyniri” görünümü
3. Histopatoloji
Kesin tanı tahliye materyalinin patolojik incelemesiyle konur:
- Trofoblastik proliferasyon
- Villöz ödem (hidropik değişim)
- Atypi derecesi
4. GTN Tanısı İçin Kriterler (FIGO)
Mol tahliyesi sonrası GTN tanısı:
- 4 hafta boyunca plato hCG (±%10)
- 3 ardışık haftada hCG artışı (≥%10)
- 6 ay sonra hCG hala pozitif
- Histolojik koryokarsinom tanısı
- Metastaz varlığı
5. Metastaz Araştırması (GTN’de)
- Akciğer grafisi veya BT
- Pelvik ultrason veya MR
- Beyin MR (şüphe varsa)
- Karaciğer görüntülemesi
- Böbrek fonksiyon testleri
GTN Evreleme ve Risk Skorlaması
FIGO Anatomik Evreleme
| Evre | Tanım |
|---|---|
| I | Hastalık rahimle sınırlı |
| II | Genital yapılara yayılım (vajina, adneks) |
| III | Akciğer metastazı ± genital tutulum |
| IV | Diğer uzak metastazlar (beyin, karaciğer) |
WHO Risk Skorlaması
| Faktör | 0 | 1 | 2 | 4 |
|---|---|---|---|---|
| Yaş | <40 | ≥40 | – | – |
| Önceki gebelik | Mol | Düşük | Term | – |
| Gebelikten sonra süre (ay) | <4 | 4-6 | 7-12 | >12 |
| hCG (mIU/mL) | <1000 | 1000-10,000 | 10,000-100,000 | >100,000 |
| En büyük tümör (cm) | <3 | 3-4 | ≥5 | – |
| Metastaz yeri | Akciğer | Dalak, böbrek | GI | Beyin, karaciğer |
| Metastaz sayısı | – | 1-4 | 5-8 | >8 |
| Önceki kemoterapi | – | – | Tek ajan | ≥2 ajan |
Risk Sınıflaması:
- Düşük risk: Skor 0-6
- Yüksek risk: Skor ≥7
Tedavi
Mol Gebelik Tedavisi
1. Tahliye (Evakuasyon):
- Vakum aspirasyon (suction küretaj) – tercih edilen
- Dilatasyon ve küretaj
- Ultrason eşliğinde
- Oksitosin infüzyonu
- Rh uyumsuzluğunda anti-D
2. Histerektomi:
- İleri yaş, aile planlaması tamamlanmış
- Ağır kanama
- GTN riski yüksek hastalar
- Takipten kaçınmak isteyenler
Tahliye Sonrası:
- Histopatolojik inceleme
- Haftalık hCG takibi
- Güvenilir kontrasepsiyon (6-12 ay)
GTN Tedavisi
Düşük Riskli GTN (Skor 0-6):
Tek Ajan Kemoterapi:
- Metotreksat (en sık) ± folinik asit
- Aktinomisin D
- %90-100 kür oranı
- Genellikle 3-8 kür
Yüksek Riskli GTN (Skor ≥7):
Çoklu Ajan Kemoterapi:
- EMA-CO rejimi (standart)
- Etopozid, Metotreksat, Aktinomisin D
- Siklofosfamid, Vinkristin
- %80-90 kür oranı
- Rezistan vakalarda EMA-EP veya diğer rejimler
Ultra Yüksek Riskli:
- hCG >1,000,000 veya yaygın metastaz
- Düşük doz indüksiyon kemoterapisi ile başlama
- Tümör lizis sendromu ve kanamayı önlemek için
Cerrahi Tedavi
Histerektomi:
- Tamamlanmış aile planlaması
- Kemoterapiye dirençli uterin hastalık
- PSTT ve ETT (kemoterapi dirençli)
- Acil kanama kontrolü
Rezeksiyon:
- İzole akciğer metastazı (ilaç dirençli)
- İzole beyin metastazı (seçilmiş vakalarda)
Kraniyotomi/Radyocerrahi:
- Beyin metastazlarında
- Kemoterapi ile birlikte
PSTT ve ETT Tedavisi
- Diğer GTN’den farklı davranış
- Kemoterapiye daha dirençli
- Cerrahi birincil tedavi (histerektomi)
- Adjuvan kemoterapi (yüksek risk)
hCG Takibi
Mol Tahliyesi Sonrası
Takip Şeması:
- Haftalık hCG (negatif olana kadar)
- Negatifleşince aylık (6-12 ay)
Komplet Mol:
- hCG negatifleşince 6 ay takip
- Kontrasepsiyon 6 ay
Parsiyel Mol:
- hCG negatifleşince 6 ay takip (bazı kılavuzlar daha kısa)
- Kontrasepsiyon 6 ay
GTN Tedavisi Sırasında
- Haftalık hCG
- Tedavi hCG normalleşene kadar
- Normalizasyon sonrası 2-3 konsolidasyon kürü
Remisyon Sonrası
- İlk yıl aylık hCG
- Sonra 6 ayda bir (1 yıl daha)
- Toplam 2-3 yıl takip
Prognoz
Mol Gebelik
- Çoğu kendiliğinden geriler (%80-85)
- GTN gelişme riski: Komplet %15-20, Parsiyel %1-5
- Erken tanı ve takip ile mükemmel prognoz
GTN
Kür Oranları:
| Risk Grubu | Kür Oranı |
|---|---|
| Düşük riskli GTN | %98-100 |
| Yüksek riskli GTN | %80-90 |
| Ultra yüksek riskli | %70-80 |
| PSTT/ETT | %60-80 |
Kötü Prognostik Faktörler:
- Yüksek risk skoru (≥7)
- Beyin veya karaciğer metastazı
- hCG >1,000,000
- Önceki kemoterapi başarısızlığı
- PSTT/ETT histolojisi
- Gebelikten uzun süre geçmesi (>12 ay)
Gelecek Gebelikler
Ne Zaman Gebe Kalınabilir?
Mol Sonrası:
- hCG normal olduktan 6 ay sonra
- Bazı merkezler 12 ay önerir
GTN Tedavisi Sonrası:
- Kemoterapi bitiminden 12 ay sonra
- Teratojenik etki riski nedeniyle bekleme
Tekrarlama Riski
| Önceki Öykü | Tekrarlama Riski |
|---|---|
| 1 mol gebelik | %1-2 |
| 2 mol gebelik | %15-20 |
| 3 mol gebelik | %25-30 |
Sonraki Gebeliklerde
- Erken ultrason ile doğrulama
- Doğum sonrası hCG kontrolü (6 hafta)
- Plasenta patolojik incelemesi
- Prognoz genellikle iyi
Kontrasepsiyon
Takip Döneminde
- Güvenilir kontrasepsiyon şart
- Gebelik hCG takibini imkansız kılar
- Spiral (IUD) önerilmez (enfeksiyon, perforasyon riski)
- Oral kontraseptifler güvenli
- Bariyer yöntemler
Süre
- Mol sonrası: 6 ay (hCG negatifleşince)
- GTN sonrası: 12 ay (kemoterapi bitiminden)
Sık Sorulan Sorular
Mol gebelik nedir, neden olur?
Mol gebelik (üzüm gebeliği), anormal döllenme sonucu oluşan bir gebelik komplikasyonudur. Normal bebek gelişimi yerine trofoblast hücreleri aşırı çoğalır ve üzüm salkımı görünümünde veziküller oluşur. Genetik bir anormalliktir ve önlenebilir bir nedeni yoktur.
Mol gebelik tehlikeli mi?
Mol gebeliğin kendisi iyi huyludur ve tahliye ile tedavi edilir. Ancak %15-20 oranında GTN (kötü huylu) gelişebilir. Bu nedenle tahliye sonrası hCG takibi kritik öneme sahiptir. GTN gelişse bile kemoterapi ile %90-100 kür sağlanır.
Mol gebelik sonrası tekrar hamile kalabilir miyim?
Evet, mol gebelik doğurganlığı kalıcı olarak etkilemez. hCG normal olduktan 6 ay sonra gebe kalabilirsiniz. Sonraki gebeliklerde mol tekrarlama riski %1-2’dir. Çoğu kadın sağlıklı gebelik yaşar.
Mol gebelik belirtileri nelerdir?
En sık belirti ilk trimesterde vajinal kanamadır. Şiddetli bulantı/kusma, gebelik haftasından büyük rahim, erken preeklampsi, hipertiroidi belirtileri görülebilir. Günümüzde erken ultrason ile çoğu vaka belirti vermeden tespit edilir.
GTN (trofoblastik tümör) tedavi edilebilir mi?
Evet, GTN en tedavi edilebilir jinekolojik kanserlerden biridir. Düşük riskli hastalarda tek ajan kemoterapiyle %98-100, yüksek riskli hastalarda çoklu ajan kemoterapiyle %80-90 kür sağlanır. hCG takibi ile erken teşhis başarıyı artırır.
Mol gebelik sonrası ne kadar süre beklemeliyim?
hCG tamamen normale düştükten sonra en az 6 ay kontrasepsiyon önerilir. Bu süre içinde hCG takibi yapılır ve GTN gelişmediğinden emin olunur. GTN tedavisi gerekirse, kemoterapi bitiminden 12 ay sonra gebelik planlanabilir.
Mol gebelik genetik mi, tekrarlar mı?
Mol gebelik genellikle sporadiktir ve genetik bir hastalık değildir. Ancak tekrarlama riski vardır: 1 mol sonrası %1-2, 2 mol sonrası %15-20. Nadir durumlarda ailesel mol gebelik (genetik) görülebilir ve tekrarlama riski çok yüksektir.
Koryokarsinom nedir?
Koryokarsinom, GTN’nin en agresif formudur. Mol gebelik, düşük, kürtaj veya normal gebelik sonrası gelişebilir. Çok hızlı büyür ve erken metastaz yapar (akciğer, beyin). Ancak kemoterapiye çok duyarlıdır ve yüksek oranda kür sağlanır.
Sonuç
Gestasyonel trofoblastik hastalıklar nadir görülmesine rağmen, en tedavi edilebilir jinekolojik kanserlerdir. Mol gebelik tahliye ile tedavi edilir ve çoğu vaka kendiliğinden geriler. GTN gelişse bile kemoterapi ile mükemmel sonuçlar alınır.
Beta-hCG takibi hayati öneme sahiptir ve tedavi başarısının anahtarıdır. Mol gebelik sonrası 6 ay, GTN tedavisi sonrası 12 ay kontrasepsiyon önerilir. Sonraki gebeliklerde prognoz genellikle iyidir.
Mol gebelik tanısı korkutucu olsa da, günümüzde tedavi başarısı çok yüksektir. Düzenli takip ile hem sağlığınız korunur hem de gelecek gebelikleriniz planlanabilir.
Önemli Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununuz varsa mutlaka bir sağlık profesyoneline danışınız.
Son güncelleme: Ocak 2026 | GynLobby Kadın Sağlığı Platformu