Uterin Sarkomlar: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Uterin sarkomlar, rahmin kas veya bağ dokusundan kaynaklanan nadir ama agresif kanser türleridir. Tüm rahim kanserlerinin yaklaşık %3-7’sini oluşturur. En sık görülen tipler leiomyosarkom, endometrial stromal sarkom ve uterin adenosarkomdur. Erken tanı zor olabilir ve tedavide cerrahi birincil role sahiptir.

Bu Makalede Öğrenecekleriniz

Uterin sarkom nedir ve türleri
Risk faktörleri
Belirtiler
Tanı yöntemleri
Evreleme
Tedavi seçenekleri
Prognoz ve takip
Sık sorulan sorular ve uzman yanıtları

Uterin Sarkom Nedir?

Uterin sarkomlar, rahmin mezenşimal (kas, bağ dokusu) hücrelerinden kaynaklanan malign tümörlerdir. Rahim kanserlerinin çoğunluğunu oluşturan endometrium kanserinden farklı olarak, sarkomlar rahim kasından veya stromal dokudan gelişir.

Rahim Kanseri vs Uterin Sarkom

Özellik	Endometrium Kanseri	Uterin Sarkom
Kaynak	Rahim iç zarı (endometrium)	Rahim kası veya stroma
Sıklık	%93-97	%3-7
Ortalama yaş	60	50-60
Davranış	Genellikle yavaş	Genellikle agresif
Tanı	Biyopsi ile kolay	Zor, bazen ameliyatta

Uterin Sarkom Türleri

1. Leiomyosarkom (LMS) – %60-70:

En sık görülen tip
Rahim düz kas hücrelerinden köken
Agresif seyir
Miyomdan ayırt edilmesi zor olabilir

2. Endometrial Stromal Sarkom (ESS):

Düşük Dereceli ESS:

Endometrial stromadan köken
Yavaş büyüme
Geç nüks
Daha iyi prognoz

Yüksek Dereceli ESS:

Agresif davranış
Hızlı yayılım
Kötü prognoz

3. Undiferansiye Uterin Sarkom:

Çok nadir
Çok agresif
Kötü prognoz

4. Adenosarkom:

Hem epitelyal hem stromal komponent
Genellikle düşük malign potansiyel
Stromal overgrowth varsa daha agresif

5. Karsinosarkom (MMMT):

Artık karsinom olarak sınıflanır
Hem karsinom hem sarkom komponenti
Çok agresif

Risk Faktörleri

Leiomyosarkom İçin

Risk Faktörü	Açıklama
Yaş	40-60 yaş arası pik
Irk	Siyah ırk daha yüksek risk
Pelvik radyoterapi	Önceden RT öyküsü
Tamoksifen	Uzun süreli kullanım
Herediter	Retinoblastom gen mutasyonu (nadir)

Önemli Not: Miyom ve Sarkom İlişkisi

Miyomların sarkoma dönüşümü çok nadirdir (<%0.5)
Hızlı büyüyen miyom = sarkom DEĞİL (eski mit)
Ancak sarkom baştan beri sarkom olabilir
Morselatör kullanımı sarkom yayılımına neden olabilir

Uterin Sarkom Belirtileri

En Sık Belirtiler

Anormal Vajinal Kanama (%80-90):

Menopoz sonrası kanama
Adetler arası kanama
Ağır veya düzensiz adet
Postmenopozal kadınlarda en sık başvuru nedeni

Pelvik Kitle (%50):

Karında şişlik
Ele gelen kitle
Hızlı büyüyen “miyom”

Pelvik Ağrı/Basınç (%30):

Kronik pelvik ağrı
Basınç hissi
Sırt ağrısı

Diğer Belirtiler

Vajinal akıntı
Sık idrara çıkma (mesane basısı)
Kabızlık (bağırsak basısı)
Kilo kaybı (ileri evrede)
Karın şişliği (asit – ileri evrede)

⚠️ Uyarıcı Bulgular

Menopoz sonrası “büyüyen miyom”
Hızlı büyüyen uterin kitle
Postmenopozal anormal kanama
MR’da şüpheli bulgular

Tanı Yöntemleri

Tanı Zorlukları

Preoperatif tanı koymak zor
Miyomdan ayırt edilmesi güç
Endometrial biyopsi genellikle yetersiz
Kesin tanı çoğu zaman ameliyat sonrası

1. Görüntüleme

Transvajinal Ultrason:

İlk değerlendirme
Heterojen, düzensiz kitle
Santral nekroz
Miyomdan kesin ayırt edilemez

MR (Manyetik Rezonans):

En iyi görüntüleme yöntemi
Difüzyon kısıtlaması
Heterojen sinyal
Nekroz ve hemoraji
T2’de yüksek sinyal
Sarkom düşündüren bulgular olabilir ancak kesin tanı koydurmaz

Şüpheli MR Bulguları:

Hızlı kontrastlanma
Düzensiz sınırlar
Santral nekroz
Difüzyon kısıtlaması
Büyük boyut (>8 cm)

BT:

Metastaz taraması
Akciğer en sık metastaz yeri (LMS için)

PET-BT:

Metastaz değerlendirmesi
Nüks takibi

2. Biyopsi

Endometrial Biyopsi:

Adenosarkom ve ESS’de tanısal olabilir
LMS’de çoğu zaman yetersiz (kas içinde)

Histeroskopi:

Kaviteye uzanan lezyonlarda
Hedefli biyopsi

3. Kesin Tanı

Çoğu zaman ameliyat sırasında veya sonrasında konur:

Frozen section
Nihai patoloji
Beklenmedik sarkom tanısı olabilir

Evreleme (FIGO 2009)

Leiomyosarkom ve ESS Evrelemesi

Evre I – Rahimle Sınırlı:

Alt Evre	Tanım
IA	≤5 cm
IB	>5 cm

Evre II – Pelvik Yayılım:

Alt Evre	Tanım
IIA	Adneksiyal tutulum
IIB	Diğer pelvik doku tutulumu

Evre III – Karın İçi Yayılım:

Alt Evre	Tanım
IIIA	Bir bölge tutulumu
IIIB	Birden fazla bölge
IIIC	Pelvik ve/veya para-aortik lenf nodları

Evre IV – Uzak Metastaz:

Alt Evre	Tanım
IVA	Mesane ve/veya rektum tutulumu
IVB	Uzak metastaz

Adenosarkom Evrelemesi

Endometrium kanseri evrelemesi kullanılır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi Prensipleri

Cerrahi birincil tedavidir
Adjuvan tedavinin rolü tartışmalı
Hormon duyarlı tümörlerde endokrin tedavi
Kemoterapi ileri evre ve nükste

1. Cerrahi Tedavi

Standart Cerrahi:

Total abdominal histerektomi
Bilateral salpingo-ooferektomi
Lenf nodu diseksiyonu (tartışmalı)

Cerrahi Yaklaşım:

Açık cerrahi (laparotomi) tercih edilir
Morselasyon kesinlikle yapılmamalı
Tümörün bütünlüğünü bozmamak kritik

Morselasyon Tehlikesi:

Sarkomun karın içine yayılmasına neden olur
Prognoz dramatik şekilde kötüleşir
Evre artışı
Miyom ameliyatlarında dikkat!

Lenfadenektomi:

LMS’de rutin önerilmez (hematojen yayılım)
ESS’de düşünülebilir (lenf nodu tutulumu olabilir)
Adenosarkomda evreleme için

Sitoredüksiyon:

İleri evrede maksimal sitoredüksiyon
Rezidü tümörün azaltılması
Prognoza katkısı tartışmalı

2. Radyoterapi

Adjuvan Radyoterapi:

Lokal nüksü azaltabilir
Sağkalıma katkısı net değil
LMS’de genellikle önerilmez
ESS ve adenosarkomda düşünülebilir

Palyatif Radyoterapi:

Ağrı kontrolü
Kanama kontrolü
Metastaz tedavisi

3. Kemoterapi

LMS İçin:

Doksorubisin (tek ajan veya kombinasyon)
Gemcitabin + Dosetaksel
İfosfamid
Trabectedin

ESS İçin:

Düşük derece: Hormonal tedavi tercih
Yüksek derece: Kemoterapi

Adjuvan Kemoterapi:

Rolü tartışmalı
Yüksek riskli hastalarda düşünülebilir
Sağkalım katkısı net gösterilmemiş

4. Hormonal Tedavi

Düşük Dereceli ESS İçin:

Çoğu östrojen ve progesteron reseptörü pozitif
Aromataz inhibitörleri (anastrozol, letrozol)
Progestinler (medroksiprogesteron)
Ovaryan ablasyon/supresyon

Önemli:

Yumurtalıklar mutlaka alınmalı
HRT verilmemeli
Tamoksifen verilmemeli

Türe Özgü Tedavi

Leiomyosarkom (LMS)

Erken Evre (I-II):

TAH + BSO
Lenfadenektomi rutin değil
Adjuvan kemoterapi tartışmalı
Adjuvan RT genellikle önerilmez

İleri Evre (III-IV):

Sitoredüktif cerrahi
Sistemik kemoterapi
Gemcitabin/Dosetaksel veya Doksorubisin

Metastatik/Nüks:

Sistemik kemoterapi
Hedefe yönelik tedaviler (pazopanib)
Klinik çalışmalar

Düşük Dereceli ESS

Erken Evre:

TAH + BSO
Hormonal tedavi (adjuvan veya nükste)

İleri Evre/Nüks:

Sitoredüksiyon
Hormonal tedavi (birinci basamak)
Yavaş seyir, uzun takip gerekli

Yüksek Dereceli ESS

Tedavi:

TAH + BSO + Lenfadenektomi
Adjuvan kemoterapi düşünülür
Adjuvan RT düşünülebilir

Adenosarkom

Stromal Overgrowth Yok:

TAH + BSO
İyi prognoz
Adjuvan tedavi genellikle gerekmez

Stromal Overgrowth Var:

Agresif cerrahi
Adjuvan tedavi düşünülür

Prognoz

5 Yıllık Sağkalım

Leiomyosarkom:

Evre	5 Yıllık Sağkalım
Evre I	%50-70
Evre II	%30-50
Evre III	%20-30
Evre IV	%10-15

Düşük Dereceli ESS:

Evre	5 Yıllık Sağkalım
Evre I	%90-100
Evre II-IV	%40-50
Geç nüksler sık (10-20 yıl sonra bile)

Yüksek Dereceli ESS:

Kötü prognoz
5 yıllık sağkalım %25-40

Prognostik Faktörler

Olumlu:

Erken evre
Küçük tümör boyutu
Düşük mitotik indeks
Tam rezeksiyon

Olumsuz:

İleri evre
Büyük tümör (>5 cm)
Yüksek mitotik indeks
Nekroz varlığı
Morselasyon öyküsü

Takip

Takip Programı

Süre	Sıklık
İlk 2-3 yıl	3 ayda bir
4-5. yıl	6 ayda bir
5. yıldan sonra	Yılda bir

ESS için takip ömür boyu devam etmelidir (geç nüks)

Takipte Yapılanlar

Semptom sorgulaması
Fizik ve pelvik muayene
Akciğer görüntülemesi (LMS için)
Karın/pelvis BT veya MR
PET-BT (gerekirse)

Nüks Paternleri

LMS:

En sık akciğer metastazı
Lokal nüks
Karaciğer, kemik

ESS:

Pelvik nüks
Abdominal nüks
Akciğer (daha az)
Geç nüksler karakteristik

Sık Sorulan Sorular

Uterin sarkom nedir, miyomdan farkı ne?

Uterin sarkom rahim kasından kaynaklanan kanserdir, miyom ise iyi huylu kas tümörüdür. Sarkomlar nadir (%3-7) ancak agresiftir. Miyomların sarkoma dönüşümü çok nadirdir (<%0.5). Görüntülemede kesin ayrım zor olabilir, bazen tanı ameliyat sonrası konur.

Hızlı büyüyen miyom sarkom mudur?

Eskiden hızlı büyüyen miyomun sarkom olabileceği düşünülürdü, ancak bu artık geçerli değildir. Araştırmalar hızlı büyümenin sarkom riskini artırmadığını göstermiştir. Ancak menopoz sonrası büyüyen kitle dikkatle değerlendirilmelidir.

Uterin sarkom belirtileri nelerdir?

En sık belirti anormal vajinal kanamadır (%80-90). Pelvik kitle, karında şişlik, pelvik ağrı ve basınç hissi görülebilir. Menopoz sonrası büyüyen “miyom” uyarıcı olmalıdır. Belirtiler miyom veya diğer durumlarla karışabilir.

Uterin sarkom tedavi edilebilir mi?

Erken evrede yakalandığında tedavi şansı daha yüksektir. Cerrahi birincil tedavidir. Düşük dereceli ESS’de prognoz iyidir (%90+ sağkalım). LMS daha agresiftir, evre I’de bile %50-70 sağkalım. İleri evrelerde tedavi zorlaşır ancak kemoterapi ve hedefe yönelik tedaviler seçenektir.

Miyom ameliyatında morselasyon neden tehlikeli?

Morselasyon (tümörü parçalama), gizli sarkom varsa kanserin karın içine yayılmasına neden olur. Bu durum prognozu dramatik şekilde kötüleştirir. Bu nedenle miyom ameliyatlarında, özellikle risk faktörleri varsa, morselasyon dikkatle değerlendirilmeli veya kaçınılmalıdır.

Uterin sarkomda yumurtalıklar neden alınmalı?

Özellikle ESS’de tümör hormon duyarlı olabilir ve yumurtalıklar östrojen üretir. Yumurtalıkların alınması nüks riskini azaltır. LMS’de de standart olarak alınır. Genç hastalarda bireysel değerlendirme yapılabilir.

Düşük dereceli ESS’de neden uzun takip gerekli?

Düşük dereceli ESS yavaş büyür ve 10-20 yıl sonra bile nüks edebilir. Bu nedenle takip ömür boyu devam etmelidir. İyi haber şu ki, nüks olsa bile hormon tedavisi ile uzun süreli kontrol sağlanabilir.

Uterin sarkomda kemoterapi etkili mi?

LMS’de kemoterapi (doksorubisin, gemcitabin/dosetaksel) kullanılır ancak yanıt oranları mükemmel değildir. İleri evre ve nükste tercih edilir. ESS genellikle kemoterapiye dirençlidir, hormonal tedavi tercih edilir. Yeni hedefe yönelik tedaviler (pazopanib) umut vaat etmektedir.

Sonuç

Uterin sarkomlar nadir ama agresif tümörlerdir. Miyomdan ayırt edilmesi zor olabilir ve tanı bazen ameliyat sonrası konur. Menopoz sonrası büyüyen uterin kitle, anormal kanama ve hızlı büyüyen kitle uyarıcı olmalıdır.

Cerrahi birincil tedavidir ve morselasyon kesinlikle yapılmamalıdır. Leiomyosarkom agresif seyrederken, düşük dereceli ESS daha iyi prognoza sahiptir ancak ömür boyu takip gerektirir.

Şüpheli bulgularda jinekolojik onkolog konsültasyonu önemlidir. Doğru cerrahi planlama ve multidisipliner yaklaşım ile en iyi sonuçlar elde edilir.

Önemli Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununuz varsa mutlaka bir sağlık profesyoneline danışınız.

Son güncelleme: Ocak 2026 | GynLobby Kadın Sağlığı Platformu